|
Zeytin yetiştiriliciği M.Ö.6000 yılında Anadolu 'da başlamıştır. Zeytinin
anavatanı, Güneydoğu Anadolu Bölgesi' ni de içine alan Yukarı Mezopotamya ve
Güney Ön Asya' dır. Anadolu' da özellikle Adana civarında zeytin yetiştiriciliği
yapıldığına dair veriler, Hitit metinlerinde yer alır. Zeytinin ilk kez kültüre
alınışı ve ıslahı Samiler tarafından gerçekleştirilmiştir. Yakın Doğu' da en
eski kalıntılar İsrail ve Ürdün' de katolik döneme (M.Ö.3700 - M.Ö.3200) kadar
gider. Zeytin tarımının bilgi ve kültürü Akdeniz' de Doğu' dan Batı' ya doğru
yayılmaya başlar. M.Ö. 2600 - 1600 yılları arasında Suriye ve Lübnan kıyılarında
yaşayan Fenikeliler aracılığı ile önce zeytinyağı ticareti, ardından fidelerle
taşınan zeytin kültürü önce güneyde Mısır, batıda Kıbrıs ve Girit' e yayılmıştır.
M.Ö.1400 - 1200' lerde Anadolu yoluyla Yunanistan' a, M.Ö.700' lerde Kuzey
Afrika' da Libya ve Tunus' a genişlemiştir. Ve M.Ö.8.yüzyılda Sicilyalılar' a
sonra Romalılar' a, onlardan da Fransızlar' a ve İspanyollar' a ulaşmıştır.
Yüzyıllar sonra zeytin ağacı okyanusları aşıp M.S.1500 - 1600 yıllarda
İspanyol kaşif ve misyonerler aracılığıyla Kuzey ve Güney Amerika' da
yetiştirilmiştir. 19.yüzyılın ikinci yarısında ise, İtalyan göçmenlerin
beraberlerinde getirdikleri fideler Kaliforniya, Şili ve Arjantin' de
ekilmiştir. Sonra yine İtalyan, İspanyol ve Yunan kökenli göçmenler sayesinde
Avustralya ve Güney Afrika' da zeytinlikler kurulmuştur. Hatta, Japonya ve Çin'
de bile belli mikroklimalarla dikilip büyüyecek zeytin ağacı, yine de özünde
Akdenizli kalmıştır.
Zeytin; servet, şöhret ve barışın sembolüdür:
Beyaz bir güvercinin Nuh Peygamberin gemisine tufan
sonrası canlılık belirtisi olarak, ağzında zeytin dalı ile dönmesi nedeniyle
tarih boyu barışın sembolu kabul edilmiştir. Ünlü kişiler başlarını zeytinyağı
ile ovar ve insanlar servet ve refahın zeytinden geldiğine inanırlarmış. Aynı
zamanda zeytinyağı bir merhem ve güzel kokulu yağ olarak kabul edilirmiş. Gerek
yarışmaların, gerekse kanlı savaşların galiplerine zeytin çelenkleri verilirmiş.
Zeytin, tarihi gelişimi içinde birçok efsaneye
konu olmuştur. Bunlardan en çok bilineni ise, zeytin ağacının doğuşu ile ilgili
olandır:
Eski Yunan' da tanrıların başı Zeus, insanlığa en
değerli armağanı veren tanrı ya da tanrıçanın yeni kurulan şehrin
hükümdarı olacağını ilan eder. Bunun üzerine deniz tanrısı Poseidon ile barış,
bilgelik tanrıçası Athena mücadeleye girişirler. Poseidon, üç dişli çatalını bir
kayaya saplar ve insanları uzak yerlere götürecek, savaşlar kazanacak olan "Atı"
yaratır. Athena ise mızrağını yere saplayarak "Zeytin Ağacına" dönüştürür. Şehir
halkı bu zeytin ağacının büyük zenginlik ve bereketin kaynağı olduğuna karar
verir. Ve Athena' nın onuruna şehre "Atina" adı verilir. Efsanenin olduğu kabul
edilen yerde, bugün bile bir zeytin ağacı durur. Bütün zeytin ağaçlarının
Athena' nın yarattığı bu zeytin ağacından çoğaldığı söylenir. |
|